Door: Tjarda de Wilde op 27 december 2010

Ontsnappen uit het kasteel

Het blijft een interessant fenomeen: digitalisering. Ik ben nog niet zo heel oud, maar toch kan ik me nog de tijd herinneren waarin er geen computers, laat staan internet, beschikbaar waren voor het grote publiek. Ik geloof dat mijn vader ergens rond 1987 zijn eerste PC, een IBM, kocht. Waanzinnig, wat een ding! Er zat ook een spelletje op, genaamd 'Ontsnappen uit het kasteel'. Hierin zat je vast in een kasteel vol met monsters en moest je in verschillende zalen allerlei voorwerpen zoeken om uiteindelijk te kunnen ontsnappen. De vormgeving was uiterst simpel (denk aan de eerste versie van Pacman): alleen maar groene streepjes en stipjes op een zwart scherm. De verschillende monsters waren bijvoorbeeld weergegeven als een 'X'. Toch was het een razend spannend spel en stonden we met het hele gezin urenlang te turen naar het zwarte scherm. Ik geloof niet dat ik het ooit uitgespeeld heb. 

En nu is het bijna 2011, 24 jaar na 'Ontsnappen uit het kasteel', en is een leven zonder computers en internet nauwelijks denkbaar. Ten eerste is het praktisch: belastingaangifte doen, bankzaken regelen, verhuizing doorgeven aan de gemeente, alles kan via internet. En daarnaast is het ook gewoon leuk! Google voor als je het even niet weet. Facebook om bekenden in de gaten te houden. De Telegraaf om het (al dan niet non-)nieuws in de gaten te houden (inclusief de soms niet al te intelligente reacties van lezers onderaan een nieuwsbericht). 

Ook voor mijn werk is internet nagenoeg onmisbaar. Zo kan ik in een digitaal systeem van de rechtbanken zien wat er met mijn procedures gebeurt en kan ik in het online Handelsregister van de Kamer van Koophandel gegevens zoals concernverhoudingen en jaarrekeningen opzoeken over rechtspersonen, bijvoorbeeld die van mijn eigen cliënt of juist die van de wederpartij. De hoeveelheid digitaal beschikbare en in beginsel vrij toegankelijke gegevens is immens. 

Dat de verdergaande digitalisering uiteindelijk ook zijn weerslag zal hebben in nieuwe wetgeving is onvermijdelijk. Zo is dit jaar de Wet controle op rechtspersonen tot stand gekomen (de datum van inwerkingtreding is nog onbekend, maar dat zal ongetwijfeld in 2011 plaatsvinden). Nu is voor het oprichten van een BV nog een verklaring van geen bezwaar van het Ministerie van Justitie nodig, die wordt afgegeven nadat de antecedenten van de eerste bestuurders en aandeelhouders aan de hand van uitgebreide vragenlijsten zijn gecontroleerd. Onder de nieuwe wet hoeft dit niet meer. Handig, zal je denken. Maar dit systeem van preventieve controle maakt plaats voor een systeem van doorlopende (digitale) controle met het doel om misbruik van rechtspersonen te voorkomen. Elke verandering bij een rechtspersoon (denk aan een bestuurswissel of veranderingen in de aandeelhoudersverhoudingen) zal - digitaal - worden getoetst aan vooraf opgestelde risicoprofielen. Is de nieuwe aandeelhouder of bestuurder wel zuiver op de graat? De computers van de overheid willen dat weten en halen daarvoor de benodigde gegevens uit reeds bestaande digitale systemen zoals de Gemeentelijke Basisadministratie, het Kadaster, het Handelsregister etc. Indien de screening een risicomelding oplevert, worden de gegevens doorgespeeld aan toezichthouders zoals het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst of De Nederlandsche Bank. Deze zullen vervolgens onderzoeken of er daadwerkelijk een overtreding van de regels heeft plaatsgevonden. 

De nieuwe wet is, onder meer in de juridische vakliteratuur, niet met open armen ontvangen. Velen zijn van mening dat het een vergaande inbreuk op de privacy van de bij de rechtspersoon betrokken personen inhoudt en dat het doel van de wet niet duidelijk is omschreven. De wet beoogt 'misbruik' van rechtspersonen op te sporen en tegen te gaan, maar wat dan als 'misbruik' wordt gezien, is niet nader gedefinieerd. De op basis van deze wet uit te vaardigen lagere regelgeving brengt hopelijk wat meer duidelijkheid hierover. 

Wat mij betreft is deze wet een uitstekend voorbeeld van hoe ver digitalisering kan gaan. Het feit dat de een alles wat hij nodig heeft op internet of in andere digitale systemen kan vinden, betekent dat een ander dat dus óók kan. Ik ben erg benieuwd naar de verdere ontwikkelingen op dit gebied en zal deze dan ook nauwgezet in de gaten houden. Tot die tijd vermaak ik me wel met een moderne versie van 'Ontsnappen uit het kasteel' die ik zojuist met Google heb gevonden. Helaas ook met een moderne vormgeving, wat het toch minder romantisch maakt... 

Ik wens iedereen een geweldig 2011! 

Tjarda de Wilde, dewilde@vandersteenhoven.nl