Door: Emilie van der Lans op 3 mei 2011

Rondje Vondelpark in plaats van rondje bier?

In hoeverre mag een werkgever zich bemoeien met de gezondheid van de werknemers? Met enige regelmaat verschijnen er artikelen waaruit blijkt dat de gemiddelde gezondheid van de Nederlanders afneemt. In de 'Volksgezondheid Toekomstverkenning' (VTV) 2010 wordt gewaarschuwd dat de komende jaren de gezondheid achteruit gaat. Een ongezonde leefstijl is hiervan een van de grootste oorzaken met mede tot gevolg een hoog ziekteverzuim. En het is de werkgever die 'betaalt' voor het verhoogde ziekteverzuim. Immers, de werkgever is verplicht op grond van de wet om (ten minste 70% van) het loon door te betalen bij ziekte. 

Iedereen is het er wel over eens dat een werkgever maatregelen mag nemen om gezond gedrag te stimuleren. Zo lang het maar vrijblijvend is. Denk aan: het aanbieden van korting op een fitnessabonnement, het verschaffen van kantoorfietsen en het serveren van gezond eten in de bedrijfskantines (Weg met de kroketten!). Ook zijn er bedrijven die hun medewerkers de mogelijkheid bieden om gezamenlijk te trainen voor een (halve) marathon onder begeleiding van een professionele looptrainer. Geen rondje bier op vrijdagmiddag, maar een rondje Vondelpark.

Meer discussie bestaat over de vraag of een werkgever ongezond gedrag kan verbieden en/of een werkgever bij (aanhoudend) ongezond gedrag maatregelen mag nemen (ontslag?). Sommige werkgevers vinden dat dit mogelijk moet zijn. Zij menen dat zij de (financiële) gevolgen dragen voor de ongezonde levensstijl, terwijl de werknemers de gevolgen niet voelen in hun portemonnee. Ongeacht of dit standpunt redelijk is, biedt het recht aan werkgevers wel mogelijkheden. 

Er is een aantal uitspraken bekend die gaan over gezondheid en werk. Zo heeft de kantonrechter te Rotterdam de arbeidsovereenkomst ontbonden van een scheepskok die door zijn overgewicht niet meer mocht "aanmonsteren". Aan de 56-jarige kok met een dienstverband van ruim 13 jaar werd daarbij geen vergoeding toegekend. De kok voldeed niet meer aan de keuringseisen (voor het werken in de kombuis van een schip) als gevolg van zijn gewicht. Hij werd afgekeurd en kreeg twee maanden de tijd om 10 à 12 kilogram, die hij ingevolge de keuringseisen teveel woog, kwijt te raken (tijdens die periode ontving hij wachtgeld). Dit lukte aanvankelijk, maar een half jaar later werd hij opnieuw afgekeurd als gevolg van zijn gewicht. Reden voor de kantonrechter om de arbeidsovereenkomst te ontbinden zonder vergoeding.

Uit een uitspraak over een fanatiek zaalvoetballer, is af te leiden dat onder omstandigheden voor de werkgever mogelijkheden bestaan om de (financiële) gevolgen deels bij de werknemer te leggen. Het ging hier om een werknemer die steeds blessures opliep bij het zaalvoetballen. Hierdoor kon hij zijn werk van chauffeur niet uitoefenen. In de CAO die op de zaalvoetballer van toepassing was, stond dat de werknemers bij ziekte 100% van het loon kregen doorbetaald (dus meer dan de 70% die ingevolge de wet verplicht is), tenzij sprake was van ziekte die door schuld of toedoen van de werknemer was ontstaan. Toen de zaalvoetballer voor de zoveelste maal uitviel als gevolg van een blessure, besloot de werkgever hem alleen het wettelijk minimum te betalen en niet de aanvulling op grond van de CAO. De Hoge Raad liet dit besluit in stand.

In een CAO kunnen afspraken worden gemaakt over de loondoorbetaling bij ziekte die het wettelijk minimum van 70% overstijgen. Aan deze aanvulling kunnen voorwaarden worden verbonden, zo zagen wij in de uitspraak van de zaalvoetballer. Dit kan ook de levensstijl van de werknemer betreffen. Opvallend is overigens dat de zaalvoetballer uitviel als gevolg van het beoefenen van sport. Ik realiseer mij ook dat een 'ongezonde levensstijl' zich lastig laat definiëren (geen sport of juist te veel sport). En waar leg je de grens? Een werknemer die in een ongelukkige relatie zit zal -naar verwachting- ook minder productief zijn en wellicht vaker ziek als gevolg van slaaptekort en stress. Dat ook maar verbieden? 

Het is geen uitgemaakte zaak! Dat maakt mijn vak ook zo leuk. De rechtspraak zal zich de komende jaren op dit punt verder ontwikkelen. Wat vindt u?! Moet een werkgever ongezond gedrag kunnen bestraffen?

Emilie van der Lans, vanderlans@vandersteenhoven.nl