Door: Emilie van der Lans op 27 juni 2011
Onderhandelen door de generaties heen
Deze maand werd de minster van SZW het eens met de werkgevers- en werknemersorganisaties over de toekomst van het pensioenstelsel. Een belangrijk onderdeel is de herziening van de regels voor het aanvullende pensioen. Met een krimpend aantal jonge deelnemers, moesten deze regels worden aangepast. Het huidige systeem is niet langer haalbaar. Het Centraal plan bureau (CBP) heeft het pensioenakkoord doorgerekend en geconcludeerd dat jongeren in het nieuwe stelsel het risico lopen om ´kind van de rekening´ te worden. Arnoud Boot, hoogleraar financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam, heeft een andere oplossing dan die uit het pensioenakkoord. Hij stelt voor om de pensioenpot te verdelen in zogenaamde ´generatiecohorten´ en zo een onderscheid te maken tussen jongeren en ouderen. Een deel van de pensioenpot moet worden gereserveerd voor de jongere generaties, het andere deel voor de oudere generaties. Met de 'jongerenpot' kan riskanter worden belegd. Dit kan omdat er bij een slecht rendement nog voldoende tijd is voor het nemen van maatregelen. Met de 'ouderenpot' moet minder riskant worden belegd. Door de pensioenpot als één pot te behandelen, krijg je gerommel, aldus Boot en een constante discussie over wie welke lasten moet dragen.
De redenering van Boot spreekt mij aan. En niet alleen omdat ik tot de jongere generatie behoor. Ik vind zijn oplossing ook logisch, omdat de uitgangspositie van jong en oud in deze discussie te veel verschilt. Wanneer de belangen zo verschillen, is het bijna onmogelijk om via onderhandeling tot een goed en gewenst eindresultaat te komen.
Onderhandelen gebeurt de hele dag en over van alles. Niet alleen over geld of op het werk, maar ook privé ("welke auto zullen wij nemen?"). Als advocaat is onderhandelen een belangrijk onderdeel van mijn vak en enorm interessant. Niet iedereen onderhandelt op dezelfde wijze. Maar toch is er een aantal dingen te onderscheiden die van belang zijn voor het behalen van een goed resultaat. Zo is het van belang om vooraf de juiste informatie te verzamelen, zodat je geïnformeerd de onderhandelingen in kunt gaan. Dit voorkomt dat je wordt verrast met onbekende feiten door de andere kant. Als ik merk dat de advocaat van de wederpartij niet beschikt over bepaalde informatie, dan is het voor mij eenvoudiger om hem te beïnvloeden en het gesprek te domineren. Ook is het goed om vooraf na te denken over de uitgangspositie en het gewenste resultaat. Welke belangen zijn in het spel? Mijn ervaring is dat belangen zelden alleen financieel zijn. Meestal is een bepaalde vorm van erkenning of genoegdoening ook van groot belang. Als goed advocaat is het de uitdaging om ook die belangen boven tafel te krijgen. Anders leidt de uitkomst van een onderhandeling nooit tot volle tevredenheid van een cliënt. Op een belangrijk onderdeel is dan namelijk geen (goed) resultaat behaald. Daarnaast helpt het om te bedenken welke belangen de andere partij heeft. Tijdens de onderhandelingen kunnen deze belangen verder worden achterhaald. Soms blijkt het de andere kant om iets anders te gaan dan gedacht. En vaak blijken er ook gezamenlijke belangen te zijn, die een eerste stap vormen naar een goed eindresultaat.
Als wij de onderhandelingen over het pensioenakkoord bekijken met een 'onderhandelbril' op, dan is de conclusie dat bepaalde belangen in het debat onvoldoende naar voren zijn gekomen. Namelijk de belangen van de verschillende generaties. Hiervoor is te weinig aandacht geweest, terwijl dit wel de basis vormt voor de wijziging van het huidige pensioenstelsel. Met als resultaat een algemeen akkoord waar veel jongeren, maar ook veel ouderen en gepensioneerden zich niet in kunnen vinden.
Emilie van der Lans, vanderlans@vandersteenhoven.nl